‘Hayvan Çiftliği’nden mutlu son çıkar mı?

KÜLTÜR SANAT SERVİSİ - “Hayvan Çiftliği”, 1945 yazında, Birleşik Krallık’ta yayımlandığında, kara Avrupa’sında İkinci Dünya Savaşı sona ereli sadece üç ay olmuş, savaşın resmî olarak bitmesine üç haftadan kısa bir süre vardı. George Orwell, “Hayvan Çiftliği”nde önceki büyük savaşla ortaya çıkıp 1940’lara uzanan geniş bir süreci anlatıyordu. 1917 Rus Devrimi’ni ve Stalin dönemini eleştiren bu eser temelde fabldı yani kahramanları hayvanlardı. Altbaşlığı “Bir Peri Masalı” olsa da kallavi bir siyasi hiciv içeriyordu.

Hikâye, çiftlikteki hayvanların insanlara başkaldırıp yönetimi ele geçirmesiyle başlar. Tüm hayvanların eşit olacağı bir düzen kurmalarına rağmen zaman içinde insanlarınkine benzeyen yeni bir sömürü düzeni kurarlar. “Bütün hayvanlar eşittir ama bazıları daha eşittir” kuralını getiren domuzlar, devrim yaparken karşı çıktıkları insan sömürücülerinin aynısına dönüşür; insanlardan ayırt edilemez hâle gelir.

Hikâyenin yıllar sonra hâlâ güncelliğini koruması ise dünya üzerinde güç zehirlenmesi ve otoriterleşmenin sonucunun değişmediğinin ispatı. Eşitlik hedefiyle başlayan devrimlerin asıl amacından saparak diktatörlüğe dönüşmesi, Orwell’ın Rus Devrimi’nden yola çıkarak dikkat geçtiği bir gerçek. 1917 Rus Devrimi ve sonrasındaki Stalin döneminde, özgürlük ve eşitlik idealleriyle yola çıkan ezilenlerin, güç elde ettikten sonra nasıl aynı zulüm düzenini yeniden ürettiğini gözler önüne seren hikâyedeki her hayvan, Sovyetler Birliği’ndeki sınıfları ve siyasi figürleri temsil eden alegori.

Hollywood tarzı katarsis

“Hayvan Çiftliği”nin yeni uyarması ise “Yüzüklerin Efendisi” serisinin Gollum’u Andy Serkis’in yönetmenliğinde perdeye geldi. Senaryo, “The Muppets” filminin senaristi Nicholas Stoller’a ait. Animasyonun seslendirme kadrosu rüya takımı gibi: Seth Rogen, Steve Buscemi, Glenn Close, Kieran Culkin, Woody Harrelson, Kathleen Turner… Böylesine güçlü bir kadrodan çıkan filmin övgülere boğulması beklenir ama öyle olmadı. Hikâyeyi Orwell’ın merkezinden çıkardığı için eleştirildi. Orwell’ın karanlık ve karamsar politik alegorisini mutlu sonla biten, umutlu ve çocuksu bir hikâyeye dönüştürmesi, animasyona dair başlıca eleştiri. Yani kitaptaki sert, umutsuz ve acımasız üslup, animasyonda hayvanların Napoleon’u devirdiği, Hollywood tarzı bir katarsisle sona eriyor. Eserin 1954 yapımı ilk animasyon uyarlamasında da benzer bir final vardı ama Soğuk Savaş dönemi ile bugün arasındaki yorum farkı da eleştirilen bir diğer unsur. Hikâyenin özündeki sert totalitarizm ve Stalinizm eleştirisinin, geniş kitlelere ve çocuklara hitap etmesi için basitleştirilip yumuşatılması; Lucky ve Frieda Pilkington gibi eklenen yeni karakterlerin ve mizahın, Orwell’n keskin yergisini ve derinliğini zayıflatması, “Hayvan Çiftliği” ve Orwell hayranlarını üzmüş görünüyor.

Önceki uyarlamalar

“Hayvan Çiftliği” ilk kez animasyon olarak 1954’te sinemaya uyarlanır. John Halas ve Joy Batchelor’ın yönettiği yapımın, CIA tarafından Sovyetler Birliği’ne karşı Soğuk Savaş propagandası amacıyla desteklendiği ve bütçesinin bir bölümünün karşılandığı söylenir. Orijinal eserden farklı olarak Napoleon rejiminin bir halk ayaklanmasıyla devrildiği farklı bir sonla biter. Bir diğer uyarlama ise 1999 tarihli televizyon filmi. Canlı aksiyon ve CGI teknolojisinin birlikte kullanıldığı, John Stephenson’ın yönettiği bu uyarlama, 1991’deki Sovyetler Birliği’nin çöküşüne ve komünizmin dağılışına vurgu yapar; diktatör domuz Napoleon’un zalim rejimi kendi içinde çöker. Hayvanları Peter Ustinov (Old Major), Ian Holm (Squealer) ve Patrick Stewart (Napoleon) gibi ünlü oyuncular seslendirir.

Kitapta kim kimdi? 

● Old Major: Devrimin fikrini ateşleyen yaşlı ve bilge domuz. Hayvanları sömürü düzenine karşı birleşmeye çağıran konuşmayı yapar. Marksizm’in kurucusu Karl Marx ve Sovyet lideri Vladimir Lenin’i temsil eder.

● Napoleon: Yönetimi ele geçiren hırslı ve diktatör domuz. Josef Stalin’i temsil eder.

● Snowball: Napoleon’un sürgün ettiği zeki domuz. Sovyetler Birliği’nin askeri gücü Kızıl Ordu’nun kurucusu Lev Troçki’yi temsil eder.

● Boxer: Saf, güçlü ve çalışkan emektar at. İşçi sınıfını temsil eder. 

● Squealer: Napoleon’un propagandasını yapan domuz. Sovyet medyasını ve rejimin propaganda sistemini temsil eder.

● Bay Jones: Çiftliğin eski sahibi. Son Rus çarı II. Nikolay’ı temsil eder.

● Koyunlar: Önce “Dört ayak iyi, iki ayak kötü” sloganına sahip çıkıp sonra “Dört ayak iyi, iki ayak daha iyi”ye uyum sağladıkları için Rus halkını ve sürü psikolojisini temsil eder.